Tai chi bij de opening van Emma’s Hof, juni 2011.

De Veerkracht van Wijken

Sommige probleemwijken zitten weer in de lift. Zij proberen de negatieve labels van zich af te schudden en een nieuwe dynamiek te omarmen. Waardoor en hoe komen deze omwentelingen tot stand en wie zijn daarbij betrokken? Miriam van de Kamp doorgrondt in haar boek ‘De veerkracht van wijken’ de revitalisering van buurten. Door juist verrassende plekken te beschrijven en deze te tonen aan een breed publiek – van buurtbewoner tot professional – kan de kracht van de ene wijk wellicht de inspiratie zijn voor de andere.

Om meer grip te krijgen op het proces van revitalisering dompelde Van de Kamp zich onder in drie vooroorlogse buurten. Het Regentessekwartier in Den Haag, Zuilen in Utrecht en het Willemskwartier in Nijmegen. Deze bevinden zich volgens ambtenaren en makelaars in een positieve ontwikkeling. In haar boek combineert Van de Kamp theorieën met haar eigen ervaringen en vele gesprekken met bewoners, makelaars, wijkorganisaties, woningcorporaties en overheden.

Tai chi bij de opening van Emma’s Hof, juni 2011

Tai chi bij de opening van Emma’s Hof, juni 2011. Foto ontleend aan het boek De Veerkracht van Wijken. Foto: Jacek Futiakiewicz

Buurtbezoek
Geïnspireerd door Jane Jacobs begint Van de Kamp iedere casus met een wandeling of fietsronde door de wijk. “Ontwerpers doen dit al, maar beleidsmakers nog niet. Ambtenaren weten soms niet goed over welke buurt ze het nu écht hebben. Welke straten, maar vooral ook welke mensen.” Hiermee kaart Van de Kamp een van haar doelen van het boek aan. Een buurt leeft en is niet enkel te beschrijven met statistieken en objectieve cijfers. Zij probeert de positieve verhalen naar de oppervlakte te brengen en geeft het advies deze niet weer in de diepte te laten verdwijnen. “Alleen al het benoemen van een buurt als probleemwijk heeft veel nadelen. Het demotiveert bijvoorbeeld vaak de al aanwezige actieve bewoners.”

Probleem of kans?
Opvallend is dat er in beeldvorming over de wijken vaak een discrepantie bestaat. Zo zien buitenstaanders alleen de problematiek, terwijl bewoners zichzelf in dit beeld niet herkennen. Zij zijn trots op hun woonplek. Op deze manier kan er onbegrip ontstaan voor de aanpak van de gemeenten. “De huidige sociale structuur van het Willemskwartier gaat deels verloren door grootschalige nieuwbouwprojecten. Een nieuw centrum met voorzieningen brengt nieuwe regels met zich mee. Bovendien trekken de nieuwbouwwoningen andere doelgroepen aan. Een beter begrip vanuit de gemeente voor de buurt zou meer nuances in de ingrepen tot gevolg kunnen hebben. Hier ligt dus ook een opgave voor de ontwerpers.” Van de Kamp wijst bijvoorbeeld op het vaak gesloten karakter van nieuwbouwcomplexen met luxe appartementen. Daar zou ook in het ontwerp meer aandacht moeten zijn voor mogelijkheden voor het ontstaan van contact tussen de huidige en nieuwe bewoners binnen een wijk.

Historie
Naast de beeldvorming onderzoekt Van de Kamp ook de historische vorming. “Een buurt is immers niet gebouwd als probleembuurt. Pas later is dat beeld ontstaan, terwijl een bepaalde historische bouwstijl op den duur weer in zwang kan raken.” Zo trekken de goed betaalbare vooroorlogse woningen in de minder populaire, maar vaak centraal gelegen wijken, jonge professionals aan. Zij weten vervolgens ook goed hoe ze initiatieven kunnen opzetten die de wijk verder brengen. ‘De veerkracht van wijken’ toont meerdere voorbeelden waarbij actieve burgers op eigen kracht ideeën werkelijk maken: een stadstuin, buurttheater of website. Vaak is enige hulp van de overheid onontbeerlijk om het plan door te kunnen ontwikkelen of te starten. Verschillende partijen hebben dus invloed op de revitalisatie van de buurt.

Uniek samenspel
“Het gaat om het samenspel van drie aspecten: de historische vorming, de invloed van verschillende partijen en de beeldvorming. Iedere wijk is echter uniek, en daardoor zullen steeds verschillende aspecten een meer of mindere rol spelen. Zo is in Zuilen en in het Regentessekwartier de historische bouwstijl belangrijk geweest in de ontwikkeling. Terwijl in Nijmegen dit minder het geval was.” De revitalisering van buurten is dan ook een ingewikkeld proces, waarbij het gaat om een samenspel van fysieke ingrepen, veranderende sociale structuren en mensen met hart voor de buurt.

400096_Omslag.indd

Sociale kennis
Om deze sociale structuren te begrijpen, is volgens Van de Kamp meer onderzoek nodig. Ook om de invloed van nieuwe trends, zoals een omgekeerde beweging naast de traditionele migratie van het stadscentrum naar de buitenwijk, de toenemende individualisering en de invloed van sociale media, te begrijpen. Daarnaast is het interessant om wijken te bekijken die een recentere ontwikkeling kennen. De bouw van Almere of Zoetermeer is klaar. Daar begint nú de opgave: hoe houdt je de stad dynamisch en leefbaar? Het begint met kennis van de vooroorlogse buurten die een mindere periode hebben gekend, maar die zich uit dat dal hebben opgetrokken. Dit mag volgens Van de Kamp zeker niet onderbelicht blijven. “Ik vind dat het verhaal van deze wijken een breder publiek verdient.” Vandaar dat het boek geen beleidsstuk is, maar juist leesbaar voor een breed publiek.

Auteur: Marieke de Vries (Student Master Architecture & Structural Design op de Technische Universiteit Eindhoven en freelance schrijver)

“De veerkracht van wijken” werd geschreven door Miriam van de Kamp, cultuursocioloog – tijdens het onderzoek verbonden aan het Centre for Modern Urban Studies aan de Haagse Campus (Universiteit Leiden).

Deel via
Deel via facebookDeel via twitter