doornakkers

Doornakkers, Eindhoven

De gemeente Eindhoven en woningcorporatie Woonbedrijf waren in 2009 de eersten die zich meldden toen bekend werd dat het atelier Rijksbouwmeester  interdisciplinaire teams wilde gaan inzetten om een ontwerpende aanvulling te bieden op de wijkactieplannen van diverse gemeenten. Het ging om Doornakkers, een wijk met een negatief imago veroorzaakt door een hoge werkloosheid, relatief veel criminaliteit en een gespannen sfeer tussen verschillende bevolkingsgroepen. In eerste instantie valt er weinig op aan de wijk; de meeste problemen bevinden zich achter de voordeur.

Imagoverbetering
De gemeente, de woningcorporatie en de Rijksbouwmeester kozen in samenspraak met lokale partijen voor een integrale stedenbouwkundige visie op de ontwikkeling van Doornakkers. Besloten werd om drie onderzoeksbureaus ieder vanuit een andere invalshoek te laten kijken naar de wijk: naar het imago, het openbaar groen en de historische gebouwen. Wijkwiskunde – een bureau samengesteld uit antropologen en ontwerpers – onderzocht de sociaal-maatschappelijke identiteit van de wijk. De teamleden deden  literatuuronderzoek, observeerden in de wijk en interviewden buurtbewoners. Met deze  input hebben ze vervolgens aangegeven welke kansen er liggen om het imago van de wijk te kunnen verbeteren. Hun visie spitst zich toe op een drietal fysieke locaties in de wijk waar verschillende groepen bewoners elkaar ongedwongen en/of noodzakelijk ontmoeten. Juist die locaties kunnen als ‘identiteitsdragers’ bijdragen aan imagoverbetering, niet alleen van de wijk maar ook van de bewonersgroepen zelf. Het  advies luidt: geef historische panden weer een publieke functie, laat mensen zich weer verbinden met de historie zodat ze trots worden op hun buurt en hun betrokkenheid groeit. Zo zou een monumentaal klooster in de wijk bijvoorbeeld kunnen dienen als expositieruimte met onder andere een vaste tentoonstelling over de historie van Doornakkers. Wijkwiskunde adviseert voorts om in te zetten op het creëren van kleinschalige netwerken, op ongedwongen ontmoetingen tussen verschillende groepen, bijvoorbeeld door het onderbrengen van een Turks winkeltje in het nieuwe buurtcentrum ‘De Toeloop’. En de huidige armoede en werkloosheid zouden kunnen worden aangepakt door kleine bedrijvigheid in de wijk te stimuleren, maar ook door de herintroductie van ‘de klussendienst’ en een sociale buurtwerkplaats – bij voorkeur in een oud leegstaand gebouw – waar mensen hun kansen op een baan kunnen vergroten.

Cultureel erfgoed en groen
Doornakkers heeft een waardevolle stedenbouwkundige structuur, gebaseerd op het Algemeen Uitbreidingsplan van Eindhoven (1930) van J.M. de Casseres. Een opvallende enclave in de wijk wordt gevormd door een buurtje met noodwoningen van kort na de Tweede Wereldoorlog met een afwijkend lensvormig stratenpatroon; de zogenaamde Philips-woningen. Ook elders in de wijk bevinden zich veel historische panden. Paul Morel, cultureel erfgoedspecialist en restauratiemedewerker bij Stadsherstel Amsterdam, bracht ze in kaart en deed aanbevelingen voor herbestemming. Vaak bleken historisch waardevolle gebouwen te staan op locaties die door Wijkwiskunde werden aangewezen als logische ontmoetingsplekken voor bewoners.

Landschapsbureau 5F10 deed onderzoek naar het maximaal benutten van bestaand groen in de wijk en naar het optimaliseren van ‘de Omloop’; de verbinding tussen de oudere bebouwing en de recent opgeleverde nieuwbouw.
 Een aantal van de door Morel aangewezen kansrijke panden bevinden zich langs deze ‘Omloop’. Ook schreef 5F10 een langetermijnvisie met betrekking tot groen in de wijk en wat de mogelijkheden zijn van al aanwezige maar onbenutte elementen. Tijdens een gezamenlijke eindpresentatie bleken de adviezen goed op elkaar aan te sluiten en elkaar te kunnen versterken.

Ontwikkelingsmogelijkheden
De drie studies complementeren elkaar en schetsen een samenhangend beeld van de ontwikkelingsmogelijkheden voor Doornakkers, zowel op ruimtelijk als sociaal vlak. Een belangrijke conclusie uit alle drie de studies is dat Doornakkers veel (historische) kwaliteit heeft die veel beter benut kan worden. Doornakkers is een tuindorp met veel stedenbouwkundige kwaliteit, met kwalitatief hoogwaardige gebouwen die zeer geschikt zijn voor herbestemming. En de wijk heeft een sterke eigen identiteit, met wortels in het verleden. Met oog voor de (historische) context kan in Doornakkers de al aanwezige kwaliteit verder worden ‘geactiveerd’ en uitgebouwd.

Het is volgens het ontwerpteam dus van groot belang om bij fysieke ingrepen in het gebied eerst te kijken wat de restauratieve mogelijkheden zijn voor de bebouwing of de openbare ruimte. In de praktijk lijkt dit advies al helemaal opgepikt te zijn: zo heeft de woningcorporatie geïnvesteerd in het terugbrengen van originele heggen, tuinmuurtjes en erfafscheidingen, en is er veel meer aandacht voor het duurzaam omgaan met het groen in de wijk. Ook is er veel aandacht voor de waarde van de monumentale panden en wordt er met zorg nagedacht over herbestemming. De al in gang gezette ontwikkelingen in de wijk hebben mede door de intensieve samenwerking die is voortgekomen uit de ontwerppilot een belangrijke impuls gekregen.

Deel via
Deel via facebookDeel via twitter