Koj-Koning

Een nieuw zelfbewustzijn

Koj Koning zet zich al jaren in voor de wijkvernieuwing in Eindhoven. Eerst bij de gemeente en sinds 2005 als districtmanager bij de corporatie Woonbedrijf.  Zoekend naar een integrale aanpak voor de wijk Doornakkers klopte ze aan bij het Atelier Rijksbouwmeester.

Problemen achter de voordeur
Koning kan levendig vertellen over de Eindhovense wijken in Tongere;  Lakerlopen en Doornakkers, waar ze al jarenlang actief is. Ze typeert Doornakkers als een vroeg naoorlogse wijk met een lief, dorps karakter. Een wijk met verschillende gezichten. Zo zijn er tuindorpachtige subbuurtjes met hele aardige “Oostenrijkse” Philips-woningen  Maar ook vroeg naoorlogse woningbouw, prachtige portieketageflats en een aantal bijzondere losstaande gebouwen. Daar bovenop heeft de wijk een mooie groenstructuur en zijn de woningen er betaalbaar. Over het algemeen zou je kunnen zeggen: een buurt waar vraag naar is. Ruim 40% van de woningen is in bezit van Woonbedrijf.
Koning: ‘Toen ik bij Woonbedrijf kwam werken heb ik vrij snel een districtsplan gepresenteerd in de vorm van een glossy met Doornakkers als kandidaat voor een ‘Extreme Makeover’. Want we wilden het gezicht van de wijk niet slopen, maar wel mooier maken en onderdelen toevoegen die op dat moment misten. Het voorzieningenniveau was bijvoorbeeld slecht.  En hoewel de wijk op het eerste gezicht niet zo slecht oogt, zit de problematiek achter de voordeur. Denk aan werkeloosheid, armoede, ongezondheid, een hoog percentage ouderen dat eigenlijk in een seniorenwoning zou moeten wonen, eenzaamheid en ga zo maar door.

Wij houden het overeind
‘Wij hebben als corporatie altijd de waarde van de gebouwen en de structuur van de wijk ingezien en hebben besloten niets te slopen. Want als je kijkt naar de straatprofielen, de parken en de hoeveelheid openbare ruimte, besef dat je zoiets nooit meer terugbouwt. Er is ook nog eens een rijk verenigingsleven en veel familierelaties, dus er is al heel veel kostbaars aanwezig. Je moet je wel voorstellen dat ik hier jarenlang busladingen vol  mensen door de wijk heb moeten rijden om maar te laten zien waarom we dit niet wilden slopen. Dat is een lang proces.’
De gemeente en Woonbedrijf zijn begonnen met het vormen van een alliantie waarbij ieder vanuit zijn eigen expertise en rol opereert. Beslissingen worden steeds samen genomen. Koning: ‘We hebben ons eerst gericht op de voorzieningen; er kwam een  multifunctioneel gebouw met een school en heel veel verschillende functies en appartementen: De Toeloop. Vervolgens werden 83 seniorenwoningen gebouwd en een winkelcentrum met koopappartementen erboven.  Toen drong zich de vraag op wat te doen met leeggekomen panden, waaronder twee schoolgebouwen. Ook staat er nog een oud klooster dat klaar is voor een nieuwe invulling. We realiseerden ons dat als je kiest voor een scenario van behoud je wel een plan moet  hebben om die wijk te verlossen van het negatieve imago, de gezondheidssituatie te verbeteren en de groenstructuur beter te onderhouden. Daar moet je met z’n alle de schouders onder zetten. We vroegen ons af  hoe we in dat kader een integraal duurzaam plan zouden moeten maken. Met die vraag zijn we te rade gegaan bij het Atelier Rijksbouwmeester.’

Imagoverbetering
Samen met het Atelier Rijksbouwmeester kwam de woningcorporatie tot de conclusie dat er in Doornakkers een visie nodig was op de herbestemming van leegstaande gebouwen, de duurzame aanpak van het groen en de openbare ruimte, en vooral: het versterken van het imago van de wijk. Koning: ‘Het Atelier heeft aan de alliantie drie bureaus toegewezen om met ons mee te denken over deze punten. Het bureau 5F10 ging aan de slag met de groenstructuur, Wijkwiskunde met imagoverbetering en Stadsherstel (Paul Morel) met de inventarisatie van het erfgoed. Het aardige was dat zij met afstand naar de wijk keken en met precies dezelfde aandachtspunten kwamen als waar wij al mee zaten: het was een feest van herkenning. Zij hebben ons laten zien wat we moesten behouden maar hebben ons ook tikjes op de vingers en duwtjes in de goede richting  gegeven.
Het resultaat van de pilot is vooral zichtbaar in de imagoverbetering van de wijk, een nieuw zelfbewustzijn. En daar hebben we kleine dingen voor gedaan met een groot effect. Zo hebben we bijvoorbeeld gevels schoon gestraald. Het klinkt raar maar dat doet iets tussen de oren bij mensen. Mensen zijn trots op hun woning en op het nieuwe wijkcentrum. Kleine gebaren doen heel veel. Zo hebben we er voor gekozen om heel herkenbare originele  gemetselde Delftse school -tuinmuurtjes terug te brengen omdat er een wildgroei aan houten hekjes in de wijk plaats vond. Doordat Paul Morel en 5F10 zo lyrisch waren over die oorspronkelijke erfafscheidingen zijn we anders gaan kijken naar dit soort kleine elementen. Het gaat veelal om bewustwording.
Ook is er veel meer aandacht gekomen voor groen, voor het behoud van volwassen bomen en waardevolle historische elementen in de wijk. Zo is er een klok op het dak van een school waarvan buurtbewoners willen dat hij het weer gaat doen. Mensen willen zich verknopen met een herinnering, met rituelen. Het is ook zo belangrijk om mensen te betrekken bij het vernieuwingsproces van hun buurt. De werkwijze van Wijkwiskunde liet vooral zien dat zij het zo mooi kunnen vertalen naar een systeem, naar een ruimtelijke aanpak. Er is veel kennis aanwezig bij de bewoners zelf en bij de wijkbeheerders, maar dat vertalen is moeilijk. De ontwerpbureaus hebben laten zien wat de grote gemene deler is in de wijk en waar de kansen liggen.’

Verrommeling van de wijk
Hardop denkend over de toekomst zegt Koning: ‘Ik maak me wel zorgen over het fenomeen ‘Right to buy’, het verkopen van huurwoningen aan bewoners. Je ziet namelijk dat deze wijk juist zo’n mooi geheel is gebleven omdat het grootste deel van de woningen in beheer is bij een corporatie. Niet dat wij het altijd allemaal zo fantastisch gedaan hebben maar als de eigendomsverhoudingen vervallen, en we nemen in ogenschouw dat de gemeente Eindhoven de welstand af wil schaffen, dan vraag ik me af hoe je de waarde van dit gebied overeind houdt. De verrommeling slaat geheid toe. Als je de waarde in dit soort wijken overeind wil houden dan moet je hier niet mee experimenteren.’

(nov. 2011)

Deel via
Deel via facebookDeel via twitter