klarendal

Klarendal, Mode als ‘tipping point’

Mode als aanjager voor stedelijke vernieuwing: in de wijk Klarendal in Arnhem bracht de woningcorporatie modeateliers onder in de plinten aan de Sonsbeeksingel en de Klarendalseweg. Studio Scale en Stipo analyseerden vervolgens in opdracht van de Rijksbouwmeester en de gemeente Arnhem de hoofdas van de wijk, de Klarendalseweg. De hamvraag was: hoe kunnen we deze inzet op de langere termijn bestendigen?

Van arbeiderswijk tot modekwartier
Klarendal is een negentiende-, vroeg twintigste-eeuwse wijk, vlakbij het historische centrum van Arnhem. Een echte volkswijk met een grote variatie aan vooral kleinere woningen plus een aantal waardevolle historische monumenten en omliggende parken. Tot de jaren zestig was het een arbeiderswijk waarvan de bewoners werkten bij de grote industrieën in Arnhem. Daarna begon de wijk te verloederen en braken roerige tijden aan getekend door armoede, verval en drugsproblemen. Sinds 2006 zijn de woningcorporatie Volkshuisvesting (bezitter van de meeste woningen in de wijk) en de gemeente bezig een structurele vernieuwing in de wijk door te voeren. Voor die vernieuwing werd een bijzonder concept gekozen: Klarendal als Modekwartier. En met succes want de wijk heeft een positief imago gekregen.

Investeren in de plinten
De aanpak was vooral gericht op de  Sonsbeeksingel en de Klarendalseweg: voorheen belangrijke economische wijkassen. Bewoners bleken hier de levendigheid van vroeger te missen. De zoektocht naar een impuls voor het imago van de wijk in combinatie met de aanwezigheid van veel startende kunstenaars en modeliefhebbers in de stad, leidde tot een gouden greep: Klarendal werd omgedoopt tot Modekwartier en er werden rond de veertig startende modeondernemers ondergebracht in de plinten van de Klarendalseweg en de directe omgeving. Ook werd geïnvesteerd in functies die mensen vanuit de hele stad trekken: een restaurant en binnenkort een nieuw modehotel en een multifunctioneel centrum, beide ondergebracht in historische, karaktervolle panden. Ook heeft de gemeente ingezet op de herinrichting van de openbare ruimte, training voor ondernemerschap en winkelstraatmanagement.

Katalyseren met niet-woonfuncties
De eerste stappen waren gezet, Klarendal had een positieve impuls gekregen. De vraag bleef echter hoe de wijk op de lange termijn van deze acties zou kunnen profiteren. Welke ruimtelijke en programmatische maatregelen zouden nodig zijn om de dragers van de wijk (de Sonsbeeksingel en de Klarendalseweg) ook op langere termijn te versterken? Met deze vragen klopte de gemeente Arnhem aan bij het Atelier Rijksbouwmeester. Vervolgens hebben Stipo en Studio Scale met een bewust integrale visie naar de vraagstukken gekeken. De wijk werd cultuurhistorisch, stedebouwkundig, programmatisch en economisch geanalyseerd. Ook werden interviews afgenomen en werd de wijk vergeleken met andere wijken in Nederland, en qua modefactor met een soortgelijke aanpak in Antwerpen. Opvallend is de keuze voor dialoog, zowel met de opdrachtgever als met de bewoners zelf. Ook het advies aan de gemeente om – in tegenstelling tot de meer gangbare sloop-nieuwbouw-mentaliteit – te focussen op het bestaande en te katalyseren met niet-woonfuncties is opmerkelijk. De historische kwaliteiten van de wijk en de sociaal-economische structuur blijven zo beter voor de wijk behouden.

De kracht van Klarendal
Het rapport van Stipo en Studio Scale, De nieuwe kracht van Klarendal; mode als startpunt van vernieuwing, is op 6 april 2011 door de Rijksbouwmeester aan de wijk Klarendal aangeboden. Uit het rapport komt naar voren dat het modeconcept veel interesse heeft aangewakkerd en zeker heeft bijgedragen aan een positiever imago van de wijk. Om dit echter op de lange termijn vast te houden adviseren Stipo en Studio Scale een wijkoverstijgende publieksfunctie toe te voegen, bijvoorbeeld in het geplande multifunctionele centrum in een oude kazerne. Structurele verandering van een wijkimago treedt volgens hen pas werkelijk op als mensen ook daadwerkelijk in de wijk komen. Een tweede advies van het team is om Klarendal als kindvriendelijke wijk te ontwikkelen. Dit vraagt om een aantal ingrepen zoals samenvoeging van boven- en benedenwoningen, het kindvriendelijker inrichten van de openbare ruimte, het vergroten van sociale veiligheid door meer voorkanten aan de straat te situeren, het beter benutten van de omliggende parkengordel en het verhogen van de kwaliteit van het basisonderwijs.

Toekomstscenario’s
Het rapport sluit af met twee mogelijke ontwikkelingsscenario’s. De eerste wijst erop dat als het de woningcorporatie lukt om een deel van de sociale huurwoningen verkopen, een hogere koopkracht de huren zal doen stijgen, en dat de modeateliers zonder ondersteunende investeerder, uit de wijk zullen verdwijnen. Dat hoeft niet erg te zijn, mits er nieuwe, specialistische functies voor in de plaats komen. Tweede mogelijkheid is het uitbouwen van de modefunctie in Klarendal. Daarvoor, benadrukt het team, moet een dragende en investerende coalitie ontstaan met andere partijen dan alleen de woningcorporatie. Aansluiting bij andere mode-instituten en –initiatieven is nodig. Zo kan Klarendal naast alle mode-initiatieven en de bijzondere winkels in de binnenstad een belangrijke schakel blijven in de infrastructuur voor Arnhem als modestad, én een geliefde, kleinschalige wijk worden met een mix van modeontwerpers, ateliers, winkels en woningen.

Zie ook het interview met Luuk Tepe, (stadsbouwmeester Openbare Ruimte in Arnhem)

Deel via
Deel via facebookDeel via twitter