RGD-Poelenburg-87

Wijkaanpak: een zaak van best persons

Een samenleving in transitie betekent onzekerheid. Alles staat ter discussie en is in beweging. Cultuurpsycholoog Jos van der Lans ziet de wijkgerichte aanpak als rots in de branding: een houvast. Opgezet vanuit probleemwijken, kan het dienen als fundament voor de organisatie van het alledaagse. De wijk vormt het speelveld waarin de professionals en burgers naast elkaar staan.

De wijk is de plek waar de twee bewegingen van de Nederlandse steden samenkomen. De beweging van onder-op, waarbij burgers meer initiatief nemen, en de bestuurlijke beweging van boven naar beneden zoals de decentralisatie van de zorg. De wijk is uitgegroeid tot de arena waar al de veranderingen van de Nederlandse verzorgingsstaat plaats zullen vinden. Kennis van de wijkgerichte aanpak is dus van groot belang. Hierop kunnen we voortbouwen.

Succesverhaal
De komende tijd zal de ongerustheid toenemen. Hoe gaan we binnen korte periode de kanteling in de samenleving concreet vormgeven? Van der Lans beschouwt in ‘Een wijkgerichte aanpak: het fundament’ deze vragen in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. “We zullen nu al moeten beginnen met experimenteren om het voor elkaar te krijgen. Oude bureaucratische structuren moeten doorbroken worden. Andere manieren van samenwerken moeten we onder de knie krijgen.”

Horizontale structuur
De wijkgerichte aanpak vindt zijn oorsprong in de probleemwijk. Sociale wijkteams bestaande uit professionals zoeken de bewoners op om samen de problemen op te lossen. De verticale structuur, waar de professional boven de burger staat, verandert in een horizontale organisatie waarin verschillende partijen op een gelijkwaardige manier samenwerken. In wijken als Velve-Lindenhof in Enschede en de wijk Heechterp-Schieringen in Leeuwarden wijst onderzoek uit hoe de wijkgerichte aanpak zowel de leefbaarheid als de effectiviteit van de dienstverlening op lange termijn heeft verbeterd. De aanpak werkt vooral preventief: door de kortere afstand tot hulp komen de problemen eerder ter sprake en kan er sneller aan een oplossing worden gewerkt.

nazareth bs het spoor - uwc stenen opruimen

Kennisuitwisseling
De manier waarop het team werkt is per wijk verschillend. De kennis en vaardigheden die worden opgedaan is dan ook geneigd binnen de wijk te blijven. Hoe kunnen we deze kennis delen, zodat het fundament dat per wijk wordt opgebouwd, versterkt kan worden?

Amsterdam is bijvoorbeeld opgedeeld in 22 wijken met eigen budget. Een leidinggevende kan de prestaties van de ene wijk vergelijken met die van een vergelijkbare andere wijk. Bovendien is een moderne manier van kennisoverdracht juist meer horizontaal en lokaal georganiseerd: websites, blogs en sociale (digitale) netwerken. Zoiets als een handboek ‘wijkgericht werken’ is minder belangrijk. Het gaat om kleinere initiatieven, die gericht zijn op een specifiek onderwerp. Een andere samenleving vraagt dus ook om een andere kennisinfrastructuur.

Burgerkracht
Dit houdt ook in dat het framen van de participatiemaatschappij een belangrijke opgave is. Er moet voorkomen worden dat de motivatie van burgers om initiatiefrijk te zijn binnen de wijk niet verdwijnt door te veel druk vanuit de overheid. Het verhaal van de participatiemaatschappij is een ideologisch verhaal. De regering speelt in op deze cultuurverandering, maar stelt daarbij concrete deadlines en praat over bezuinigingen. Burgers vragen zich dan af: is het verhaal verzonnen om koste te besparen? Is het een makkelijke manier om verantwoordelijkheden naar de burgers te verschuiven? In Het fundament stelt Van der Lans dat de wijknaanpak een zaak is van best persons: het drijft voor het allergrootste deel op de inzet van mensen. Een gevaar voor de actieve houding van burgers is dan ook dat de regering door overhaaste beslissingen de burgerkracht overbelast.

Nieuwe dienstbaarheid
De professional moet zich dus op een andere manier dienstbaar stellen. Binnen de doe-democratie denkt de professional op een gelijkwaardige manier mee met de burgers, maakt hij de burgers enthousiast en moet hij het vertrouwen winnen. De professional zal dus dicht bij de burger moeten staan: het concept achter de wijkgerichte aanpak. Daarbij is het belangrijk de burger niet louter te zien als drager van problemen, maar juist als eigenaar van oplossingen. Zij kunnen zelf bedrijvigheid organiseren in de wijk of als eigenaar optreden van voorzieningen of gebouwen.

Bekijk hier de publicatie van cultuurpsycholoog Jos van der Lans: Een wijkgerichte aanpak: het fundament of zie de Download.

Dit artikel in geschreven door Marieke de Vries (student Master Architecture & Structural Design op de Technische Universiteit Eindhoven en freelance schrijver) op basis van een interview met Jos van der Lans, mei 2014.

Deel via
Deel via facebookDeel via twitter