attachment

Ontwerpkracht verbeeldt

Wat kan ontwerpkracht doen voor een wijk? In een interview met Oog voor de Buurt vertelt Pepijn Verpaalen, stedebouwkundige bij Urbanos, over de kracht van het verbeelden. “Ontwerpers zijn goed in visualiseren. Zij kunnen zowel de potentie als de nieuwe mogelijkheden van een wijk laten zien.”

Urbanos ontwikkelde in opdracht voor de gemeente en in het kader van Oog voor de buurt verschillende scenario’s voor de wijk Brukske te Venray. Wat speelt er nu binnen het bureau? Nadat het advies van Urbanos voor de wijk Brukske in juli 2013 is aangeboden aan de gemeente, bleef het stil. Totdat er middelen zijn, kan het project niet van de grond komen. Een manier om de stilte te doorbreken, is een actiegerichte aanpak door kleine permanente of tijdelijke ingrepen te doen in de tussentijd. “Er wordt veel en lang gepraat, maar bewoners moeten meteen al kunnen zien dat de wijk positief verbetert. We moeten blijven praten, maar we moeten vooral ook veel doen! Met praten bereik je misschien 10% van de wijk, maar met een concrete, tijdelijke, ingreep wordt je gezien. Mensen gaan weer geloven in de wijk, als ze merken dat er naar hen wordt geluisterd.”

Tijd voor actie
De actiegerichte aanpak schemert ook door in de scenario’s die Urbanos voor de wijk Brukske opstelde. In plaats van grootschalige ingrepen, focuste de opgave zich op de woonhoven. Daarvoor ontwikkelde het bureau verschillende scenario’s (lees hier meer over in het uitgebreide verslag over de wijk Brukske). Door direct de effecten van deze ontwerpen te visualiseren is de potentie van het ene scenario goed te vergelijken met die van het andere. Ondanks dat de plannen vanwege geldgebrek nog stil liggen, kan er wel wat gebeuren in de wijk. “We zouden de hoven in een korte periode van drie weken op verschillende manieren kunnen inrichten; een soort van tijdelijke decors. Op deze manier kunnen we de potentie van de wijk laten zien aan de bewoners, zodat zij betrokken en geïnspireerd raken.”

Eenzelfde strategie is gekozen voor de tijdelijke transformatie van het Rokin in Amsterdam. “Het eerste plan bestond uit een tijdelijke rode loper van rood geverfde straten met daarop relaxeilanden, waaromheen een uitgebreid activiteitenprogramma werd georganiseerd. De ondernemers en sponsoren waren enthousiast, maar de bestuurders vonden de verf niet duurzaam en de kleur niet toepasselijk in de historische context van de stad.” Samen met de ondernemingsvereniging is daarom een nieuw plan ontwikkeld. Een groene oase moet het gebied nu in de tussentijd, voordat de definitieve aanleg van de straatinrichting start, al op de kaart zetten. Urbanos wil met dit plan, bestaande uit fysieke ingrepen en culturele activiteiten, ondernemers en bezoekers enthousiast maken voor het te ontwikkelen gebied.

Groene oase: Het hernieuwde plan voor de tijdelijke inrichting van het Rokin: een groene oase in een versteend centrum. Afbeelding: Urbanos

groene oase: Het hernieuwde plan voor de tijdelijke inrichting van het Rokin: een groene oase in een versteend centrum. Afbeelding: Urbanos


De rol van de ontwerper: visueel vertaler
De rol van de ontwerper binnen de wijkaanpak kan dus ook zijn de potentie van een plek te laten zien vanuit eigen initiatief. Urbanos probeert dit te doen door op een minder gelikte manier te presenteren met infographics en cartoonachtige schetsen. “Wij proberen te presenteren met minder strakke renders, zodat het plan luchtiger overkomt. Het is niet direct een blauwdruk; gedurende het proces convergeert het plan. Het gedetailleerde eindresultaat wordt gedekt door meerdere partijen. Zo ontstaan er geen verkeerde verwachtingen.” De stedebouwkundige heeft dus de capaciteiten om een (wetenschappelijke) theorie voor een buurt of stad te concretiseren, te verbeelden en vertalen naar een ontwerp. Daarmee kan hij of zij een wezenlijke rol spelen bij het aanjagen van de lokale economie of de sociale cohesie door beleid.

De rol van de ontwerper: verbinder
De stedebouwer heeft volgens Pepijn daarnaast de rol verschillende partijen met elkaar te verbinden. Hij of zij bekijkt alle belangen en weegt deze met elkaar af. Wat is nu echt de vraag achter de vraag? Volgens hem kan dit ook beter. In Nederland zouden we minder sectoraal te werk moeten gaan. “De grenzen moeten vervagen tussen de uitvoerende partijen. Integrale plannen kunnen we met z’n allen uitvoeren en aanpakken.”

Balans
Als voorbeeld hiervoor neemt hij Colombia, waar Urbanos dit jaar een reis naartoe organiseerde met als doel enerzijds kennis uit te wisselen over stedelijke ontwikkeling en anderzijds te verkennen welke kansen het land biedt voor Nederlandse bedrijven in de ruimtelijke ontwikkeling. Colombia heeft steden die de afgelopen jaren een enorme positieve ontwikkeling hebben doorgemaakt. De grote problemen zijn aangepakt door enerzijds met bewoners plannen te maken en uit te voeren en anderzijds met grootschalige ingrepen vanuit de gemeente om een betere leefomgeving te creëren. Voorbeelden zijn kabelbanen en roltrappen om de wijken meer toegankelijk te maken en iconisch maatschappelijk vastgoed voor onderwijs, kinderopvang en ondernemerscentra. In Colombia zijn bereikbaarheid, economie, sociale cohesie, veiligheid en energie volgens Pepijn dan ook onderwerpen waar een stedebouwkundige bij uitstek een bijgedragen aan kan leveren. Deze aspecten zijn moeilijk te realiseren zonder organisatie van bovenaf. “De vraag is welke essenties liggen op welke schaalniveaus en waar liggen de vrijheden? Er moet een balans gevonden worden tussen datgene wat van bovenaf ontworpen moet worden en datgene waar de bewoners zelf initiatief voor kunnen nemen.”

Escaleras electricas: Medellin (Colombia) verbetert leefomstandigheden in informele wijken door o.a. bereikbaarheid te vergroten via een roltrap. Afbeelding: Urbanos

Escaleras electricas: Medellin (Colombia) verbetert leefomstandigheden in informele wijken door o.a. bereikbaarheid te vergroten via een roltrap. Afbeelding: Urbanos

De ontwerper inspireert
De reis naar Colombia heeft uiteindelijk nieuwe contacten, nieuwe inzichten en nieuw werk opgeleverd. Dit weerspiegelt ook de visie van Urbanos als stedebouwkundig bureau: ontwerpkracht inspireert. Een extern ontwerper kijkt met een frisse blik en ziet nieuwe mogelijkheden. Hij kan zijn ervaring en kennis uit andere plaatsen meenemen, waardoor nieuwe, slimme plannen voor de korte en lange termijn ontstaan.

Ir. Pepijn Verpaalen is stedebouwkundige bij Urbanos, duurzame stedelijke ontwikkeling.

Dit artikel is geschreven door Marieke de Vries (student Master Architecture & Structural Design op de Technische Universiteit Eindhoven en freelance schrijver) op basis van een interview met Pepijn Verpaalen, juli 2014

Deel via
Deel via facebookDeel via twitter