plein940

Shifting Almere Buiten

Shift Architecture Urbanism en Plan B ontwikkelden in het kader van het project Oog voor de Buurt onderzoekende wijs een ruimtelijk en organisatorisch voorstel voor het centrum van Almere Buiten met als doel het stadsdeel een eigen identiteit te geven en het centrum nieuw leven in te blazen. Uit een grondige analyse bleek er een discrepantie te bestaan tussen de ruimtelijke omgeving en de werkelijke identiteit van de wijk. En juist daar ligt de potentie.

Het centrum van Almere Buiten is onaf. Het masterplan dat sinds de jaren ’90 bij de gemeente en ontwikkelaar op tafel ligt, is nog niet voltooid. De lege kavels en de toenemende leegstand doen het centrum laten lijken op een bouwput. Om deze groeikern een ander gezicht te geven, schakelde Oog voor de Buurt samen met het New Town Institute een ontwerpteam in. Zij brachten naast de problematiek in de hardware ook het sociale netwerk in beeld. Shift nam de ruimtelijke analyse voor haar rekening. Ivan Nio (Nio Stedelijk Onderzoek) keek naar de demografische en sociale aspecten. Elisabeth Boersma zocht samen met lokale partners naar een geschikte programmering.

Verborgen activiteit
De koppeling tussen deze drie analyses en de resultaten bleek heel waardevol te zijn. ‘Het centrum is nu erg monotoon en bestaat enkel uit winkelen en wonen’ vertelt Thijs van Bijsterveldt (Shift). ‘Ivan Nio ontdekte dat er echter veel activiteit blijkt te zijn in Almere Buiten. Er zijn bijvoorbeeld veel zelfstandigen, maar deze werken achter gesloten deuren in de periferie.’ Door het centrum te koppelen aan de activiteiten van bewoners kan een succesvol platform ontstaan wat het centrum een eigen identiteit geeft.

Panoramakl

‘Mensen zijn de ingrediënten. Voordat we gaan bouwen met stenen, bouwen we met mensen.’ Elisabeth Boersma.

Koppeling
Het centrum bestaat uit een suburbaan winkelgebied met grote ketens en een stadse straat met een meer dorps karakter. Juist in deze straat vinden de meeste ontmoetingen tussen bewoners plaats. Tussen de twee gebieden in liggen twee lege kavels die tijdelijk als bushalte en parkeerplaats dienen. De kavels kunnen volgens het nieuwe voorstel van het ontwerpteam twee pleinen worden en de twee deelgebieden aan elkaar koppelen. Daarmee willen ze het dorpse gevoel van geborgenheid en contact doorzetten.

Ambities, wensen en bereidwilligheid
Boersma praat verder: ‘Er is ontzettend veel optimisme en bereidwilligheid. Op dit moment bestaat er echter een gat tussen wat de gemeente en ontwikkelaar willen en wat de bewoners willen. Terwijl de twee eerste partijen zoeken naar ketens en grote investeerders, om financiële gaten uit een vergaan plan te willen dichten, is de buurt op zoek naar een niche. Er is dus behoefte aan een kleinschalig programma en daarmee aan een eigen identiteit: authenticiteit.’ Het voorstel dat het ontwerpteam in de eerste week van december aan de gemeente presenteerde is daarom niet enkel een ruimtelijke interventie, het is een netwerk van mensen met ambities en wensen om een nieuwe programmering op de twee pleinen mogelijk te maken.

Ruimtelijk kader
‘Deze pleinen moeten in de ‘mental map’ komen van de bewoners. Daarom moeten de nu nog lege kavels een ruimtelijke definitie krijgen om als pleinen te kunnen functioneren. Shift ontwierp daartoe een vlaggenplein. Met minimale en goedkope middelen stellen ze daarmee een ruimtelijke kader dat door middel van symboliek tevens betekenis kan geven aan het Baltimoreplein. In de realisering van de uiteenlopende programmering wil Shift een geleidelijk proces inleiden. ‘In het begin kan het op het vlaggenplein nog steeds geparkeerd worden. De auto speelt namelijk een prominente rol in Almere Buiten en mensen zijn gehecht aan hun mobiliteit. Vervolgens kunnen maandelijks autogerelateerde programma’s plaats vinden, zoals een kofferbakmarkt en drive-in bioscoop. Geleidelijk kunnen vervolgens andere programma’s geïntroduceerd worden, zodat het plein werkelijk toegeëigend kan worden. Zo zal het zich langzaam transformeren en kan de auto verdwijnen. Het Baltimoreplein kan zich ontwikkelen tot een centrum waar iedereen zich kan presenteren.’

Kofferbak

Kofferbankmarkt op het Baltimoreplein

141117_600

Opleidingenplein op het Baltimoreplein

Citydressing
Ook het Stationsplein wordt aangepakt door de in onbruik geraakte buslus tot een asfaltplein te transformeren. De leegstaande, aangrenzende panden worden in het voorstel bij het plein betrokken, waardoor ze gezamenlijk een plek krijgen binnen de uiteenlopende programmeringsmogelijkheden die Boersma heeft opgesteld. Van Bijsterveldt: ‘Het plein is goed zichtbaar vanuit de trein en kan dan ook als visitekaartje dienen voor het centrum van Almere Buiten.’

Koppelen
Om het project te laten slagen is de koppeling van programma’s en stakeholders zeer belangrijk. Door de ambities van eigenaren van kassen, webwinkeliers, horecaondernemers, het ROC, de bibliotheek, gemeente en andere stakeholders bloot te leggen, worden er veel mogelijkheden zichtbaar. De programma’s zijn te categoriseren onder thema’s als pop-up, using the city en eten en gezondheid. De mogelijkheden zijn eindeloos. Zo kunnen het ROC en de kassen samenwerken om een RESTaurant te beginnen. De bibliotheek kan haar wens arthouse films te tonen combineren met het gebruik van de auto. In deze drive-in bioscoop kan het RESTaurant culinaire hapjes serveren.

Organisatie
Een programma op zichzelf overleeft het niet. Het gaat dan ook om de koppeling tussen programma’s, en die komen tot stand door een koppeling van mensen. ‘Om dit te realiseren stellen we een combinatie voor van bottom-up en top-down planning. Het plein stelt een ruimtelijk kader en een geselecteerde groep van stakeholders stellen een organisatorisch kader. Daarbinnen werkt het centrum als een laboratorium voor alle geborgen activiteiten van de bewoners.’ Het plan ligt nu in de handen van de gemeente. Misschien kan de gemeente en de ontwikkelaar de oude beoogde winst behalen met een nieuwe route, maar dit vereist wel een ander verdienmodel. Echter, als het project niet of alleen gedeeltelijk van de grond komt is de basis al gelegd: de bewoners van Almere Buiten hebben elkaar gevonden.

Dit artikel is geschreven door Marieke de Vries (student Master Architecture op de Technische Universiteit Eindhoven) op basis van een interview met Thijs van Bijsterveldt, Oana Rades en Elisabeth Boersma, december 2014.

Deel via
Deel via facebookDeel via twitter