waterlanpleinbuurt_school1

Fysiek veranderen

Gesprek met Birgitte de Maar over de ontwikkeling van Waterlandpleinbuurt

Wandelend in het groen, langs de ringweg A10 en een klein watertje, lijkt Amsterdam ver weg. Het is een van de favoriete plekken van Birgitte de Maar in de herontwikkelde Waterlandpleinbuurt. Van de ‘kracht-, of Vogelaarwijk’ is niet veel meer terug te zien. De buurt heeft een enorme transformatie ondergaan in de afgelopen veertien jaar; een project van de lange adem dat gerealiseerd is door een samenwerking van corporaties Rochdale, Stadgenoot, Ymere en Stadsdeel Amsterdam-Noord. Als manager vastgoed bij Rochdale vertelt De Maar haar visie op ontwerpkracht in de wijk: “Als je een buurt ingrijpend wil veranderen, dan moet je ook fysieke ingrepen doen.”

waterlanpleinbuurt_school3

De ingrepen die in de Waterlandpleinbuurt hebben plaatsgevonden, zijn rigoureus te noemen. Naast maatregelen om de sociale en economische problemen op te lossen, zijn grote fysieke ingrepen gepleegd. “Destijds is er voor een deel van het gebied gekozen voor nieuwbouw. Sommige plannen zijn lang geleden gemaakt. Intussen verandert de context, de politiek en de maatschappij. Reden om de plannen voor de herstructurering van het nog te ontwikkelen Breehorngebied binnen de wijk, nog een keer te herzien.” Birgitte de Maar is sinds 2000 betrokken bij de plannen voor de Waterlandpleinbuurt. De aanpak van de herstructurering is in de loop der jaren veranderd, mede door de crisis vanaf 2008, maar het idee blijft hetzelfde: grootschalige nieuwbouw zorgt trekt nieuw publiek en krikt zo het imago op.

Nieuw imago, nieuwe bewoners
De Waterlandpleinbuurt profileert zich met relatief goedkope, ruime eengezinswoningen, veel groen en dichtbij zowel de binnenstad van Amsterdam als het rustige buitengebied. “In de jaren negentig openbaarde zich al veel problemen in de wijk. De naoorlogse portiekwoningen waren gedateerd en energetisch slecht. Daarnaast bestonden er veel sociale en economische problemen in de wijk.” Een aanpak van deze problemen was noodzakelijk om verdere neergang te voorkomen. Een van de oplossingen hiervoor is de samenstelling van de wijk te veranderen door het toevoegen van nieuwe huur- en koopwoningen. Doordat deze in de Waterlandpleinbuurt met name voor het lagere segment ontwikkeld zijn, trekken de woningen een mix van nieuwe en oude bewoners aan. “Door koopwoningen toe te voegen, trek je nieuwe bewoners aan waarmee je de gemiddelde koopkracht in de wijk probeert te vergroten. Hiermee creëer je een groter draagvlak voor de nieuw geplande voorzieningen, zoals het winkelcentrum.”

waterlanpleinbuurt_school2

Spil van de wijk
Naast woningen zijn ook drie basisscholen en een winkelcentrum met winkels en horeca gerealiseerd. De basisschool IKC de Vijf Sterren is een brede school, bestaande uit twintig klaslokalen, een buitenschoolse opvang, een gymzaal, welzijn- en zorgvoorzieningen en een buitenspeelruimte. Geurst&Schulze tekende voor het ontwerp. Het gebouw heeft een simpele opzet, maar een flexibele invulling. Birgitte de Maar legt het ontwerp uit: “Het brede-schoolgebouw is ontworpen in intensief overleg met de gebruikers, architect en projectleiding. Dit leidde onder andere tot het ‘leerpleinen-concept’, waarbij de gangen breder zijn dan normaal. Ze fungeren daardoor niet enkel als verkeersruimte, maar ook als een plek voor interactie en educatie.” Vouwwanden maken het mogelijk ruimten te vergroten of te verkleinen, zodat ze op verschillende manieren te gebruiken zijn. Hiermee biedt De Vijf Sterren onderdak aan veel gebruikers en daarmee krijgt het schoolgebouw een belangrijke rol toegewezen voor bewoners uit de buurt.

waterlanpleinbuurt_school1

Samenhang
De fysieke ingrepen, waaronder het schoolgebouw, moeten de wijk daarnaast ook meer samenhang geven in haar uitstraling. Zo stelt Birgitte de Maar: “We hebben afgesproken dat het materiaalgebruik van het plein en het schoolgebouw hetzelfde zijn, met als resultaat dat ze niet alleen naast elkaar liggen, maar juist duidelijk bij elkaar horen. Daarnaast gaat het bouwblok door middel van grote luifels een relatie aan met de buitenruimte eromheen.”

Groot versus klein
De grote nieuwbouwprojecten die al gereed zijn, hebben de wijk doen opleven. Maar corporatie Rochdale en de samenwerkende partijen staan niet stil. “We moeten ons blijven afvragen hoe we mensen in aanraking kunnen laten komen met de wijk. Amsterdam moet de Waterlandpleinbuurt leren kennen.” Een project van kunstenares Marjan Teeuwen is een voorbeeld van hoe dit kan. Ruim 2000 bezoekers kwamen tussen maart en juni 2014 afgelopen jaar af op de installatie Verwoest Huis op Noord: een sloopcomplex dat desastreus – maar ook zorgvuldig – is ingestort en verwoest. Dit resulteerde in een architectonisch bijzondere plek. “Een spontaan geboren idee dat het signaal geeft: ‘Hé, er gebeurt iets in de wijk!’”

Spannende tijden
Birgitte de Maar denkt dat dergelijke initiatieven spontaan moeten blijven. “Rochdale gaat over grote projecten die een lange adem kennen.” Om de leefbaarheid van de wijk te verbeteren, hebben de corporaties verschillende projecten lopen. Een voorbeeld is het project ‘Portiekplannen’, waarbij basisschoolkinderen mee helpen met het onderhouden en verfraaien van de entrees in meergezinswoningen. “De vraag is echter hoe dit in de toekomst moet,” stelt De Maar bezorgd. “Het is een spannende tijd. Nieuwe besluiten van de overheid, zoals de verhuudersheffing, dwingt ons kritisch na te denken over onze rol. Wordt onze taak beperkt tot enkel het verhuren van woningen aan mensen met een laag inkomen? Hoe zorgen we dan dat de zorg voor de bewoners op andere vlakken, wordt gewaarborgd? De gezamenlijke inspanning op zowel fysiek als ook sociaal vlak hebben in de Waterlandpleinbuurt hun vruchten afgeworpen. Het zou een slechte zaak zijn dit niet door te zetten.”

Birgitte de Maar is manager vastgoed bij Rochdale. Eerder was zij directeur Rochdale projectontwikkeling.
Dit artikel is geschreven door Marieke de Vries (student Master Architecture & Structural Design op de Technische Universiteit Eindhoven) op basis van een interview met Birgitte de Maar, eind augustus 2014.

Deel via
Deel via facebookDeel via twitter