transvaal1

Transvaal, Amsterdam

De Transvaalbuurt in Amsterdam Oost: een relatief onbekend stedenbouwkundig pareltje van de hand van H.P. Berlage, maar ook een wijk met aanzienlijke sociaaleconomische problemen. Het atelier Rijksbouwmeester vroeg drie bureaus om samen met jonge architecten hier drie vraagstukken te bestuderen. Transform, Transactie en Transfer: ontwerpvoorstellen voor een Talenthotel, Yuppenkerk, digitaal netwerk, het spoortalud en de onderdoorgangen.

De Transvaalbuurt
Ingeklemd tussen de Transvaalkade, Wibautstraat, spoorlijn en Linnaeusstraat ligt de Amsterdamse Transvaalbuurt. In de eerste decennia van de twintigste  eeuw gebouwd als stadsuitbreidingswijk naar ontwerp van Berlage. De arbeiderswoningen in de Amsterdamse Schoolstijl werden voor de Tweede Wereldoorlog voornamelijk bewoond door Joodse diamantwerkers, en een aantal daarvan zijn van aanzienlijke cultuurhistorische waarde. De Transvaalbuurt is één van de dichtstbevolkte en meest kinderrijke wijken van Amsterdam, heeft relatief veel kleine woningen en is economisch zwak. De wijk wordt nu vernieuwd met aandacht voor de verbetering van de sociaal economische situatie. Daarbij ziet de gemeente een belangrijke opgave in het ontwikkelen van aantrekkelijke voorzieningen met ruimte voor extra werkgelegenheid en opleidingsplaatsen voor de buurtbewoners. Ook het herstructureren van de plinten en de openbare ruimte moeten zorgen voor een aantrekkelijke en levendige buurt. Jonge ontwerpers gingen in 2009 tijdens een masterclass in samenspraak met de deelgemeente, met drie specifieke ruimtelijke problemen aan de slag.

Transform
Het Krugerplein is het centrum van de Transvaalbuurt, maar fungeert allerminst als levendig hart van de buurt. Het zal worden vernieuwd, om er een aantrekkelijk plein met publieksfuncties van te maken en het een levendige schakel te laten vormen tussen het dynamische Beukenplein in de naastgelegen Oosterparkbuurt en de bedrijvige Pretoriusstraat met het Steve Bikoplein. Onder leiding van Fatima Mzallassi van Urban Creatives richtte een groep jonge architecten en middelbare scholieren zich op het ontwikkelen, opwaarderen en programmeren van deze verbindingen en het plein. Straatinterviews en een wijkanalyse resulteerden in zowel een top-down als bottom-up benadering. Die laatste resulteerde in het idee van de ‘Straat van de Toekomst’, bekroond door een Talenthotel. Een plek in de wijk waar talentvolle jongeren begeleid worden bij leren, werken en wonen. Top-down heeft de groep als creatieve hotspot een yuppen ‘kerk’ op het Krugerplein ontwikkeld, waar ‘mindfull ontstressen’ met onder meer welness en yoga het nieuwe geloof is. De gemeente ziet veel kansen in het Talenthotel en zou dit kunnen realiseren in één van de vrijkomende schoolgebouwen in de buurt.

Transactie
Een groep ontwerpers onder leiding van Bas Liesker van Heren 5 Architecten deed onderzoek naar de sociale kanten van Transvaal. Hoe kunnen de bewoners van Transvaal hun buurt weer op de kaart zetten? Het onderzoek resulteerde in een inspirerend verhaal over hoe de wijk in de Lonely Planet opgenomen zou kunnen worden door middel van de ‘Social Cash Machine’; een laagdrempelig digitaal netwerk dat vraag en aanbod in de wijk zichtbaar maakt. Dit platform motiveert mensen om aan de slag te gaan en de daarmee ontstane opwaartse spiraal zorgt voor trots en identiteit voor de wijk. Zo kan de Transvaalbuurt als ‘place of interest’ in de Lonely Planet opgenomen worden. Liesker opende in november 2011 ‘De Krugerkamer’ op het Krugerplein, een plek waar ontmoeten en werken gecombineerd kunnen worden met lekker eten. Hier werd de ‘Social Cash Machine’ als fruitautomaat onthuld. Met de opbrengsten wil de Krugerkamer buurtinitiatieven ondersteunen en stimuleren.

Transfer
Het meest duidelijke, ruimtelijke probleem in de wijk Transvaal is het treintalud. De wijk wordt door deze omvangrijke barrière aan twee zijden ingesloten en afgesneden van zijn omgeving. Sommige onderdoorgangen, zoals bij de Parooldriehoek aan de Wibautstraat, zijn erg lang, donker en unheimisch. Kamiel Klaasse (NL Architects) en zijn groep kregen de opdacht om voorstellen te doen voor verlevendiging van de tunnels, van concreet en direct toepasbaar tot speculatief en utopisch. Tijdens hun onderzoek merkten de ontwerpers ook op dat de spoordijk gebruikt wordt voor twee sporen, terwijl er een heel rangeerterrein op zou passen. Door de sporen tegen elkaar aan te leggen ontstaat er een zee van ruimte aan de noordzijde van de wijk. Deze kan bijvoorbeeld worden gebruikt voor tijdelijk programma of getransformeerd worden in een park. Het eenvoudige voorstel om de donkere onderdoorgangen te verlichten door perforaties tussen de sporen te maken is verder onderzocht en de ideeën voor het talud zijn voorgelegd aan eigenaar ProRail.

Deel via
Deel via facebookDeel via twitter